TÁC ĐỘNG CỦA CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO (FTA) ĐẾN NGÀNH LOGISTICS VIỆT NAM

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang hướng tới tự do hóa thương mại và hội nhập sâu rộng, các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy xuất nhập khẩu, thu hút đầu tư và phát triển các ngành dịch vụ hỗ trợ, đặc biệt là logistics. Với vị trí địa chiến lược và nền kinh tế định hướng xuất khẩu, Việt Nam đã tích cực ký kết và thực thi hơn 15 FTA song phương và đa phương. Những FTA này đang tạo ra những chuyển biến sâu rộng đối với ngành logistics trong nước.

Thị trường logistics Việt Nam trên đà tăng trưởng mạnh nhờ FTA

Theo thống kê của Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), ngành logistics hiện chiếm khoảng 4,5% GDP quốc gia, với tốc độ tăng trưởng hàng năm từ 14–16%. Thị trường được định giá khoảng 42 tỷ USD vào năm 2022, dự kiến đạt 60–65 tỷ USD vào năm 2025 nếu duy trì tốc độ này.

Các FTA thế hệ mới như EVFTA (Việt Nam – EU), CPTPP, UKVFTA, hay RCEP (Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực) đã mở rộng cánh cửa tiếp cận cho hàng hóa Việt Nam vào những thị trường lớn, tạo động lực lớn cho các hoạt động vận tải, giao nhận, kho bãi và phân phối hàng hóa.

Sau khi EVFTA có hiệu lực, xuất khẩu của Việt Nam sang châu Âu tăng đáng kể: riêng năm 2022, kim ngạch xuất khẩu sang EU đạt hơn 46,8 tỷ USD, tăng gần 16% so với năm 2021. Điều này kéo theo nhu cầu logistics gia tăng, đặc biệt ở các cảng biển lớn như Hải Phòng, Cái Mép – Thị Vải, nơi ghi nhận sản lượng container tăng hơn 10% trong cùng kỳ.

Thu hút đầu tư và chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu

Việc ký kết FTA giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn trong chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng của các tập đoàn quốc tế. Hàng loạt nhà đầu tư đã và đang chuyển dịch sản xuất, xây dựng trung tâm phân phối tại Việt Nam để tận dụng ưu đãi thuế quan. Năm 2022, vốn FDI đổ vào lĩnh vực logistics đạt hơn 1,5 tỷ USD, chiếm khoảng 6% tổng vốn FDI cả nước. Tiêu biểu phải kể đến như Dự án trung tâm logistics và thương mại điện tử của JD.com tại Long An trị giá 32 triệu USD hay Kho vận lạnh và logistics dược phẩm của Kerry Logistics tại TP.HCM – nhằm phục vụ thị trường ASEAN. Tại Thái Lan, chính phủ nước này đầu tư mạnh vào “Eastern Economic Corridor” (EEC) với trọng tâm là phát triển hạ tầng logistics để thu hút nhà đầu tư theo chiến lược hậu FTA. Với lợi thế lao động, chi phí cạnh tranh và các FTA, Việt Nam cũng đang nổi lên như “trung tâm logistics mới của Đông Nam Á” nếu tận dụng hiệu quả làn sóng đầu tư này.

Cải cách thể chế, hạ tầng và hiện đại hóa logistics

Nhiều FTA thế hệ mới yêu cầu các quốc gia thành viên cải thiện môi trường kinh doanh, minh bạch hóa thông tin, và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Điều này tạo sức ép và cũng là động lực lớn để Việt Nam cải cách hệ sinh thái logistics.

Những cải thiện rõ nét:

• Thủ tục hải quan điện tử, kết nối một cửa quốc gia đã áp dụng tại 11 bộ, ngành.

• Thời gian thông quan hàng hóa giảm còn trung bình 1,77 ngày đối với xuất khẩu và 2,85 ngày đối với nhập khẩu, theo Báo cáo của World Bank (2023).

• Chính phủ phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống logistics đến năm 2030, ưu tiên phát triển các trung tâm logistics tại Bắc Ninh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, TP.HCM.

Áp lực cạnh tranh – động lực đổi mới

Việc mở cửa thị trường dịch vụ hậu cần qua các FTA cũng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp nước ngoài có quyền tiếp cận sâu hơn vào thị trường logistics Việt Nam. Những “ông lớn” như DHL, Maersk, Kuehne + Nagel, FedEx đã hiện diện tại Việt Nam với hệ thống công nghệ hiện đại và dịch vụ chuẩn quốc tế. Chúng ta có thể chứng kiến một số các kết quả nổi bật khi Doanh nghiệp logistics trong nước – đặc biệt là các SME (Small Medium Enterprises)  buộc phải chuyển đổi số, đầu tư hệ thống TMS (Transportation Management System), WMS (Warehouse Management System) để tăng hiệu quả. Bên cạnh đó, cuộc đua về dịch vụ “logistics xanh”, sử dụng năng lượng tái tạo, xe điện vận tải cũng bắt đầu diễn ra để đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững trong FTA.

Cơ hội hợp tác và phát triển logistics xuyên biên giới

Mở rộng thị trường dịch vụ logistics quốc tế

Doanh nghiệp logistics Việt có thể hợp tác với các đối tác tại EU, Canada, Nhật Bản, Australia – những nước trong khối FTA – để vận hành các tuyến logistics liên quốc gia, từ đó tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuyến vận tải hàng không lạnh phục vụ xuất khẩu nông sản Việt Nam sang Hà Lan, Pháp đang phát triển nhờ EVFTA.

Tăng cường liên kết vùng biên và nội khối ASEAN

• Với các FTA nội khối như ATIGA, ACFTA, RCEP, Việt Nam có thể tăng cường hợp tác logistics với Lào, Campuchia, Thái Lan, Trung Quốc thông qua các tuyến hành lang kinh tế như:

  • Hành lang Bắc – Nam (Kunming – Hà Nội – Hải Phòng)

  • Hành lang Đông – Tây (Đà Nẵng – Savannakhet – Bangkok)

• Đây là cơ hội để phát triển các dịch vụ logistics đường bộ – đường sắt liên vận quốc tế, đồng thời thiết lập các trung tâm phân phối khu vực tại biên giới.

Thu hút đầu tư và chuyển giao công nghệ logistics

FTA giúp tạo môi trường đầu tư thuận lợi, nhiều tập đoàn logistics đa quốc gia đã mở rộng mạng lưới tại Việt Nam (Maersk, DHL, Nippon Express…). Đặc biệt, doanh nghiệp Việt có thể liên doanh hoặc nhượng quyền, học hỏi mô hình quản lý chuỗi cung ứng hiện đại, công nghệ theo dõi hành trình, blockchain…

Những thách thức cần vượt qua

Dù có nhiều tiềm năng, ngành logistics Việt Nam cũng đang đối mặt với một số thách thức lớn:

• Chi phí logistics cao: Chiếm khoảng 16–20% GDP, trong khi mức trung bình của thế giới chỉ 10–12%.

• Hạ tầng thiếu đồng bộ: Kết nối giữa đường bộ – cảng biển – hàng không còn hạn chế, gây ùn tắc và gia tăng thời gian vận chuyển.

• Thiếu nhân lực chất lượng cao: Nhu cầu nhân sự có kỹ năng quản lý chuỗi cung ứng, công nghệ logistics, phân tích dữ liệu ngày càng lớn nhưng nguồn cung hạn chế.

Kết luận

Các Hiệp định Thương mại Tự do đã và đang tạo ra cú hích mạnh mẽ cho ngành logistics Việt Nam, mở ra nhiều cơ hội mở rộng thị trường, thu hút đầu tư và phát triển dịch vụ logistics theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và bền vững hơn.

Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả các FTA, doanh nghiệp logistics cần chủ động đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực vận hành, xây dựng đội ngũ nhân sự chất lượng cao và tăng cường hợp tác quốc tế. Đồng thời, sự đồng hành của chính phủ trong việc cải thiện hạ tầng, thể chế và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số sẽ là nhân tố quyết định để ngành logistics Việt Nam vươn tầm khu vực và thế giới.

THÔNG TIN LIÊN HỆ